این مقاله نخست در سال ۲۰۲۱ منتشر شده و یک راهنمای عمومی برای شناخت موضوعات بررسی نماست. دسته‌بندی‌ها و روندهای اداری متن قدیمی را نباید بدون استعلام، دستورالعمل جاری تمام شهرها دانست. مرجع عمل هر پروژه، مقررات لازم‌الاجرا و ضوابط ابلاغ‌شده محل آن در زمان درخواست است.
ضوابط عمومی طراحی نما ساختمان
درباره اجرای ضوابط عمومی نمای ساختمان در کلان شهرها به خصوص شهر تهران بسیار جای نگرانی وجود دارد.زیرا برای اجرای این ضوابط در طراحی نما تضمینی وجود ندارد. همانطور که از ظاهر شهرمان مشخص است، گرایش اکثر افراد به سمت نمای رومی است. بخصوص در شمال شهر تهران و مناطقی که لوکس تر محسوب می گردند، نمای رومی جزئی از ظاهر اصلی شهر گشته است. یکی از دلایلی که ظاهر شهرمان را از نظم و زیبایی دور نموده است تایید نما توسط شهرداری در زمان نامناسب بود. نمای ساختمان پس از کسب پروانه ساخت توسط کارفرما، موکول میشد. همین امر موجب تخلف در ضوابط عمومی طراحی نما ساختمان می گردید.
دستورالعمل های نمای ساختمان :
برای درست اجرا شدن ضوابط عمومی طراحی نما ساختمان در هر منطقه کمیته نما شکل گرفته است. وظیفه این کمیته بررسی نماهای طراحی شده و تطبیق آن ها با ضوابط طراحی نماست. نمای ساختمان ها به چندین دسته طبقه بندی می شوند:
- نمای عادی
- نمای با اهمیت
- نمای شاخص
- نمای بسیار شاخص
نماها طبق دسته بندی های بالا به گروه های خاصی جهت ارزیابی و بررسی و تایید واگذار می گردند. نماهای عادی و با اهمیت به کمیته نما تشکیل شده در هر منطقه واگذار میگردند.برای نماهای شاخص معاونت شهرسازی و معماری بررسی کننده است. و برای نماهای بسیار شاخص شورای ارتقاء کیفی که تشکیل شده از شهردار و معاونین مرتبط است تایید کننده نهایی است.
عناصر پر اهمیت در طراحی نما ساختمان:
عناصری که در طراحی نما ساختمان از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند در ضوابط عمومی نما ساختمان به آن پرداخته شده است؛
ورودی:
ورودی یک بنا از اصلی ترین شاخصه های آن می باشد. توجه به طراحی ورودی در نمای ساختمان به دلیل ارتباط اصلی بیرون به درون از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
بازشوها و پیش آمدگی ها:
تمامی بازشوها از جمله پنجره ها و … در نما و همچنین بیرون زدگی ها و پیش آمدگی ها در نمای ساختمان بر طراحی آن تاثیر دارد.
بام و خط آسمان:
بام بنا و جان پناه آن در نمای ساختمان موثر بوده و همچنین مرز جدا کننده آسمان و بنا محسوب می شود که به آن خط آسمان بنا گفته می شود.
مصالح:
متریال و مصالح استفاده شده بخش عمده ای از نمای ساختمان را به خود اختصاص میدهد. پس می توان گفت یکی از اصلی ترین و مهم ترین بخش های طراحی نما انتخاب متریال مناسب برای طراحی نماست.
برای طراحی هر یک از این بخش ها احکام صلبی، ایجابی، توصیه ها و تبصره هایی در ضوابط عمومی طراحی نما ساختمان ها تدوین شده است که در مقاله طراحی نما ساختمان به آن دسترسی خواهید داشت.
سیمای شهری و ضوابط نماسازی:
سیمای شهری در طرح های توسعه و عمران مورد توجه قرار میگیرد. ساختمان های عمومی و بناهای مسکونی و تمام ابنیه ساخته شده در طرح سیمای شهری قرار میگیرند. و ضوابطی برای آن ها تعریف شده است.
بناهای عمومی اصلی ترین و بیشترین تاثیر را بر سیمای شهری دارند. به همین منظور ابتدا به ضوابط عمومی این بناها می پردازیم:
در ابتدا باید این نکته را در نظر داشت که تمامی بناها بخصوص بناهای عمومی و اماکن عمومی باید توسط مهندسین متخصص معماری طراحی گردند. و در طراحی این بناها نقش سیمای شهری مورد توجه قرار گیرد.
جداسازی:
نحوه جداسازی فضای باز بناهای عمومی، حفاظ‌ها و ارتباط با معبر باید بر اساس کاربری، نیاز امنیتی و ضوابط مصوب محل بررسی شود. ممنوعیت یکسان تمام دیوارها، نرده‌ها یا حفاظ‌ها را نمی‌توان به همه بناها تعمیم داد. طراحی حریم باید هم‌زمان با ایمنی و کیفیت فضای شهری هماهنگ شود.
همگون سازی:
- همگون سازی بناهایی که در مجاورت بنای عمومی قرار میگیرند از اهمیت ویژه ای برخوردار است. برای ساختمان های عمومی طراحی نما باید برای تمامی ضلع های ساختمان انجام گیرد. و از هر سمت که بنا به چشم میخورد دارای نما باشد.
- فاصله بناهای عمومی از همسایه‌ها، اتصال جداره‌ها و نحوه استقرار باید با طرح مصوب و ضوابط کاربری بررسی شود؛ نمی‌توان یک ممنوعیت کلی برای تمام ساختمان‌های عمومی اعلام کرد.
- ارتفاع بنای ساخته شده باید با بناهای مجاور همگون باشد و حداقل تفاوت را داشته باشد.
الزامات نمای ساختمان های تجاری:
- به منظور جلوگیری از مسدود شدن نمای ساختمان تجاری باید برای تمامی فضاها انبار مخصوص طراحی شود.
- فضای سبز همجوار ساختمان های تجاری که در نمای آن ها تاثیر به سزایی دارد باید حفظ و نگهداری گردد.
- بهتر است برای اماکنی که مستقیما هر فروشگاه با پیاده رو در ارتباط است قوانین یکسانی وضع گردد تا بر حفظ سیما و عملکرد آنها بتوان نظارت نمود.
- تعبیه محل انواع تاسیسات، لوله کشی ها و سیم های مخابرات در نقشه نمای ساختمان الزامی است.
ضوابط عمومی طراحی نمای ساختمان های مسکونی :
در طراحی نما ساختمان و برای تایید آن نیاز است تا طراح و مالک نقشه ها و جزئیات اجرایی اعم از رنگ، جنس، نوع مصالح را به طور دقیق به شهرداری ارائه دهد. و پس از تایید آن نیز اجرا باید با مدارک تاییدشده هماهنگ باشد و کنترل انطباق در حدود وظایف عوامل مسئول پروژه انجام شود.
رعایت اصول طراحی نما ساختمان باید بر طبق سنت، فرهنگ و عرف انجام پذیرد و از ایجاد هرگونه طراحی نامتعارف جلوگیری گردد.
جنس مصالح در نما باید کاملا قابل شستشو باشد تا از ایجاد هرگونه آلودگی بصری جلوگیری گردد.
موقعیت بازشوها نسبت به ملک مجاور باید با ضوابط نورگیری، حریم، ایمنی و شرایط مصوب زمین کنترل شود. عدد یا استثنای ثابت را بدون بررسی بند جاری و دامنه کاربرد آن مبنای طراحی قرار ندهید.
در هر شهر و استان و در هر منطقه اولویت استفاده از متریال و مصالح بومی وجود دارد. به همین دلیل بهتر است تا در طراحی های اولیه متریال های بومی شناسایی شده تا طراح مجبور به تغییر طرح نگردد.
استفاده از مصالح و تکنولوژی های نوین در نمای ساختمان ها تنها در صورتی مجاز است که با ضوابط عمومی نمای ساختمان ها مغایرت نداشته باشد و آلودگی بصری و زیست محیطی ایجاد نکند.
کلام آخر
نمای ساختمان ها یکی از مهم ترین عناصر سیمای شهری هستند. در طراحی این بناها باید از ضوابط عمومی نمای ساختمان بهره برد تا باعث ضربه به سیمای شهری نگردد. مهم ترین نکته در طراحی نما ساختمان تسلط طراح بر ضوابط و خلاقیت در طراحی است. شما می توانید برای داشتن نمایی خلاقانه، زیبا، و بدون مشکل با طراحان شرکت معماری فرید-ارجمند در ارتباط باشید. تا بهترین طراحی ها برای شما انجام گیرد.
چک‌لیست مدارک و کنترل طرح
در طراحی نما، نقشه‌های نما و مقطع، ابعاد بازشوها و پیش‌آمدگی‌ها، مشخصات رنگ و مصالح، جزئیات اتصال و محل تاسیسات را هماهنگ تهیه کنید. کنترل خط بام، ورودی و سطوح قابل مشاهده از معبر باید در کنار ایمنی، دوام و امکان نگهداری انجام شود.
توصیه طراحی را از الزام حقوقی جدا کنید: هر محدودیت باید همراه با منبع، تاریخ، محدوده جغرافیایی و دامنه کاربرد آن خوانده شود. تایید یک طرح مشابه به معنی تایید قطعی پروژه شما نیست؛ پیش از خرید مصالح یا اجرا، نسخه جاری مدارک و شرایط تایید را از مرجع مسئول پروژه دریافت کنید.