اصول طراحی بیمارستان و مراکز درمانی از جمله مواردی است که باید مو به مو و با دقت اجرا شود. در غیر این صورت یک مکان ناکارآمد خواهیم داشت که در زمینه ی بهداشت و درمان عملکرد ناقصی دارد و دچار مشکل می شود.
ضرورت ها برای اجرای قوانین در محل هایی مانند بیمارستان ها به حداکثر میزان خود می رسد. طراحی بیمارستان ها و کلینیک های درمانی توسط گروه های خاصی انجام می شود که بر قوانین آن تسلط دارند. به دلیل حساسیت های موجود در طراحی اینگونه فضاها می بایست علاوه بر علم معماری، علم پزشکی نیز تا حد زیادی در نظر گرفته شود.
در این قسمت با فرید- ارجمند قصد داریم تا با نکاتی در رابطه با اصول طراحی بیمارستان آشنا شویم:
استاندارد های طراحی بیمارستان
طراحی بیمارستان ها با توجه به ضوابط شهری انجام می شود. در هر شهر با توجه به فاصله بندی مناسب مراکز درمانی از یکدیگر سایت هایی برای احداث بیمارستان ها با سطح زیربنای مشخص اختصاص داده می شود. در این سایت ها می بایست نکات اولیه از جمله متراژ مناسب، دسترسی راحت، دسترسی راحت به منابع آب و برق و … وجود داشته باشد. سپس با توجه به تخصصی و یا عمومی بودن بیمارستان ها شروع به طراحی و معماری آن می شود.
طراحی اولیه بیمارستان
در طراحی اولیه بیمارستان ها درصد های مشخصی برای فضای درمانی و احداث بنا، فضای پارکینگ و فضای سبز در نظر گرفته می شود. سپس جانمایی بنای اصلی انجام میگیرد.
طرح کلی بنا در ابتدا با توجه به توپوگرافی و اقلیم و همچنین خلاقیت معمار طراحی می شود. سپس با توجه به لیست فضاها و بخش ها طرح کامل می شود. نمی توان به طور کلی گفت که طراحی بیمارستان ها از درون به بیرون و یا بالعکس است. زیرا به دلیل اهمیت رعایت اصول طراحی بیمارستان نمی توان طرح کلی بنا و سازه را ابتدا در نظر گرفت و سپس چینش فضایی را بررسی کرد. این دو عمل در طراحی بیمارستان به صورت تفکیک ناپذیری به موازات یکدیگر پیش می روند.
انواع بخش های مهم در بیمارستان ها
اورژانس:
اورژانس به مسیر ورود واضح برای بیمار و آمبولانس نیاز دارد. مسیر خودرو امدادی و حرکت عمومی باید بدون تعارض برنامه‌ریزی شود. نوع بیمارستان و مدل پذیرش تعیین میکنند این بخش چه رابطه‌ای با سایر بخش‌ها داشته باشد؛ همهٔ بیمارستان‌ها الگوی پذیرش یکسانی ندارند.
پس مشخص ترین فضا با درب ورودی جداگانه و قابلیت ورود راحت آمبولانس و خودرو می بایست به اورژانس اختصاص داده شود.
درمانگاه:
درمانگاه ها در بیمارستان بخش اصلی می باشند و روزانه مراجعین بسیاری به این بخش ها می آیند. در اصول طراحی بیمارستان این بخش می بایست دارای دسترسی و فضای انتظار راحتی باشند. رفت و آمد در این بخش ها و انتظار نباید خللی در بخش های اورژانسی و مراقبت های ویژه وجود آورد.
تصویر برداری:
تصویربرداری باید با توجه به مسیر بیماران سرپایی، بستری و اورژانس و الزامات فنی تجهیزات جانمایی شود. دسترسی کوتاه و کنترل‌شده اهمیت دارد، اما جایگاه هندسی وسط ساختمان یک قانون عمومی نیست.
آزمایشگاه:
آزمایشگاه نیز مانند بخش تصویربرداری می باشد. با این تفاوت که مراجعین کمتری از بیرون به آن مراجعه میکنند.
بخش های بستری:
بخش‌های بستری به آرامش، کنترل دسترسی و ارتباط مناسب با پشتیبانی نیاز دارند. محل آنها بر اساس برنامهٔ عملکردی و طرح سایت تعیین می‌شود؛ طبقهٔ مشخصی برای همهٔ بیمارستان‌ها وجود ندارد. مسیرهای کارکنان، بیمار و خدمات باید روشن و متناسب با خطرهای هر بخش باشند.
اتاق های عمل:
اتاق‌های عمل، ریکاوری و بخش‌های ویژه به دسترسی کنترل‌شده و هماهنگی دقیق با استریل مرکزی، حمل بیمار و تاسیسات نیاز دارند. جایگاه و شرایط فنی هر بخش را تیم درمان، کنترل عفونت و مهندسی بر اساس نوع فعالیت تعیین می‌کند.
بخش مراقبت های ویژه:
بخش مراقبت ویژه باید ارتباط عملکردی مناسبی با بخش‌های مرتبط و امکان پایش و دسترسی سریع کارکنان داشته باشد. قرار گرفتن فیزیکی آن میان اتاق عمل و بستری در همهٔ طرح‌ها ضروری یا کافی نیست.
بخش پشتیبانی:
بخش های پشتیبانی شامل بخش های استریل مرکزی، بخش آشپزخانه مرکزی، رختکن، انبار، تاسیسات و … می باشد.
بخش مدیریت:
بخش مدیریت نیز می بایست در محلی قرار گیرد که ارباب رجوع بتوانند به آن دسترسی داشته باشند تا پیگیری های لازم را از آن طریق به انجام برسانند.
نکاتی در رابطه با طراحی داخلی بیمارستان ها
راهنما در طراحی بیمارستان
به دلیل گسترده بودن فضای بیمارستان ها و همچنین تعداد افراد زیاد می بایست تمامی بخش های بیمارستانی دارای راهنما باشند. یکی از مواردی که در بیمارستان ها ضرورت دارد خطوط راهنمای رنگی می باشند. خطوط رنگی که هر کدام به یک بخش اشاره کرده و از ورودی تا آن بخش بر روی دیوار و یا کف زمین کشیده شده اند.
تابلوهای راهنما و قرار گیری فضای اطلاعات از جمله مواردی است که باید در اصول طراحی بیمارستان رعایت شود.
متریال های استفاده شده در بیمارستان
مصالح باید قابل نظافت، مقاوم در برابر مواد ضدعفونی‌کنندهٔ مورد استفاده و مناسب شدت رفت‌وآمد باشند. درزها و جزئیات اتصال به اندازهٔ جنس سطح اهمیت دارند. برچسب آنتی‌باکتریال جایگزین برنامهٔ نظافت و کنترل عفونت نیست.
همچنین عمر و دوام متریال های بیمارستانی باید بالا باشد. زیرا به دلیل حجم بالای مراجعه به این فضاها فرسایش متریال ها زودتر اتفاق خواهد افتاد.
ایمنی افراد و فضا
در بیمارستان ها ایمنی افراد و فضا اهمیت دارد. وجود برق اضطراری، سیستم های اطفای حریق و … از مواردی است که در طراحی بیمارستان ها می بایست رعایت شود.
رنگ در طراحی داخلی بیمارستان ها
در طراحی داخلی بیمارستان و بخصوص بخش های بستری استفاده از رنگ های آرامش بخش بسیار موثر می باشد. روانشناسی رنگ در طراحی داخلی بیمارستان ها بسیار حائز اهمیت است. پرسنل در فضای بیمارستان به طور مداوم در حال کار هستند پس رنگ های خسته کننده و یا محرک اعصاب می تواند آزار دهنده باشد. همچنین بیماران نیز به رنگ های آرام و تسکین دهنده احتیاج دارند.
کلام آخر:
در اصول طراحی بیمارستان نکاتی وجود دارد که هرچند کوچک اما رعایت آنها تاثیرات بزرگی خواهد گذاشت. امداد رسانی و بهداشت و درمان از خدماتی است که ضروری بوده و خلل در آن موجب از دست رفتن جان و خسارت های جبران ناپذیر خواهد بود. بنابراین فراهم آوردن بستر مناسب رای آن بسیار مهم است.
هماهنگی تیم‌ها و مسیرهای بیمارستان
برنامهٔ فیزیکی از تعداد تخت‌ها، تخصص‌ها و مدل ارائهٔ خدمات آغاز می‌شود. روابط بخش‌ها، مسیر بیمار، کارکنان، کالا، غذا و پسماند باید در یک نمودار عملکردی بررسی شوند. مقدار جداسازی مسیرهای تمیز و آلوده بر اساس ارزیابی خطر هر بخش تعیین می‌شود، نه یک نسخهٔ ثابت برای تمام ساختمان.
در طراحی داخلی بیمارستان، راه‌یابی باید با متن، نماد و کنتراست همراه باشد و فقط به خطوط رنگی وابسته نباشد. نور و حریم خصوصی، دسترسی افراد با محدودیت حرکتی و امکان نظافت نیز از معیارهای اصلی‌اند. راهنمای طراحی ساختمان‌های درمانی NHS یک مرجع مطالعاتی است و جایگزین ضوابط محلی پروژه نیست.
طرح باید توسط تیم متخصص معماری درمانی، درمان، کنترل عفونت، سازه و تاسیسات بررسی شود. این مقاله معرفی اصول برنامه‌ریزی است؛ ظرفیت‌ها، فشار هوا، فاصله‌ها و الزامات مجوز باید از استاندارد معتبر و جاری همان پروژه استخراج شوند.