در مجموعه ای از مقالات قصد داریم تا هربار با بررسی معماری بناهای شگفت انگیز و به یادماندنی در کنار شما باشیم. بناهایی که نام آنها را حتما شنیده اید. اما از معماری آنها چه میدانید؟ از طراح هر یک ازبناها و فضاهای ایجاد شده در هر بنا اطلاعاتی دارید؟
در بسیاری از شهرها و کشورهای جهان بناهایی وجود دارند که معماری منحصر به فردی داشته و داستان های خاصی پشت آن است. طراحانی که در طول سالهای بسیار و با زحمت ساختمان های کم نظیری طراحی کردند و نام آنها بر سر زبانها مانده است.
با فرید-ارجمند همراه باشید تا سه بنای تاج محل، مرکز فرهنگی حیدر علی اف و تالار اپرای سیدنی را بررسی کنیم.
تاج محل
تاج محل در آگرا به دستور شاه جهان برای یادبود ممتاز محل ساخته شد. ساخت آرامگاه در سال ۱۶۳۲ آغاز شد و تکمیل بخش‌های مجموعه در سالهای بعد ادامه یافت. این اثر شاخص معماری مغولی هند، از سنت‌های ایرانی، اسلامی و هندی تأثیر گرفته است؛ نسبت دادن معماری آن صرفاً به ملیت همسر شاه جهان، توضیح دقیقی نیست.
معماری تاج محل
سنگ مرمر سفید، سنگ‌های تزئینی و زمینه‌های ماسه‌سنگ قرمز، تضاد رنگ و بافت مجموعه را شکل می‌دهند. ارزش معماری تاج محل تنها در مصالح گران‌قیمت نیست؛ نسبت گنبد، ایوان‌ها، محور باغ و جزئیات سنگ‌کاری در کنار هم خوانده می‌شوند.
تقارن محوری از ویژگی‌های اصلی تاج محل است. مسیر ورود، باغ و آرامگاه با هندسه‌ای منظم به یکدیگر مرتبط می‌شوند؛ با این حال همهٔ اجزای داخلی را نباید کاملاً متقارن دانست.
مجموعه شامل آرامگاه، مسجد، بنای مقابل مسجد، ورودی‌ها و باغ است. طرح چهارباغ و کتیبه‌ها از پیوند سنت‌های معماری منطقه حکایت دارند. شباهت با معماری ایرانی باید در هندسه و سازمان‌دهی فضا بررسی شود، نه با یک نسبت تاریخی ساده.
رنگ بنای تاج محل در طول روز به دلیل بازتاب نور بر روی سنگ های مرمرین سفید تغییر میکند. صورتی ، سفید و طلایی طیف های رنگی این بنا در شبانه روز می باشد.
تاج محل نتیجه مهندسی و طراحی معماران و نقاشان بسیاری از آن دوره است. بنابراین جای تعجب ندارد اگر به عنوان یکی از عجایب ۷گانه جهان شناخته شده است.
مرکز فرهنگی حیدر علی اف (علیف)
مرکز فرهنگی حیدر علی اف در باکو، اثر دفتر زاها حدید، در سال ۲۰۱۲ تکمیل شد. طراحی آن پیوند میان میدان پیرامونی، پوستهٔ ساختمان و فضاهای فرهنگی را با سطوح پیوسته بررسی میکند.
کانسپت معماری مرکز حیدر علیف
مهم‌ترین ویژگی این پروژه پیوستگی فرم و حرکت است. قوس‌ها و تغییر ارتفاع سطوح، مرز میان زمین و ساختمان را نرم می‌کنند. بهتر است این بنا را بر اساس منطق طراحی سیال آن تحلیل کنیم، نه صرفاً با برچسب کلی پست‌مدرن یا تعبیر نمادین انرژی.
سیالیت فرم بیرونی با مسیرهای دسترسی و سازمان‌دهی فضاهای داخلی ارتباط دارد. اجرای چنین پوسته‌ای نیازمند هماهنگی مدل هندسی، سازه، زیرسازی و قطعات پوشش است؛ یک سطح ظاهراً پیوسته همچنان درزها و جزئیات اجرایی دارد.
بخش های مختلف مرکز حیدر علی اف
- موزه
- آمفی تئاتر ها
- سالن های نمایشگاهی
- کلکسیون خودرو های کلاسیک
- کتابخانه
- بخش تجاری
- بخش فعالیت کودکان
- اتاق های جلسه
- اتاق شبکه و سرور
و ….
از قسمت های اصلی این ساختمان می توان به موزه اشاره کرد. در این موزه تاریخچه باکو و آذربایجان و ریاست جمهوری آن به چشم میخورد.
سالن اجرا و فضاهای نمایشگاهی دو بخش مهم مجموعه‌اند. در تحلیل معماری سالن، هندسه، آکوستیک، مصالح داخلی و دسترسی مخاطبان باید هم‌زمان بررسی شوند؛ کاربرد چوب به تنهایی کیفیت صوتی را تضمین نمی‌کند.
سالن های نمایشگاهی آثار برترین نقاشان و هنرمندان را در خود جای داده است. برخی از این نمایشگاه ها به صورت دائمی و برخی دیگر به صورت موقت در این سالن ها برپا می شوند.
مجموعه میزبان نمایشگاه‌ها و برنامه‌های فرهنگی مختلف بوده است. محل و مدت نمایش مجموعه‌ها ممکن است تغییر کند و برای برنامهٔ بازدید باید اطلاعات جاری خود مرکز بررسی شود.
تالار اپرای سیدنی
تالار اپرای سیدنی در کنار بندر سیدنی قرار دارد و طرح اصلی آن اثر معمار دانمارکی یورن اوتزون است. این بنا در سال ۱۹۷۳ گشایش یافت و در سال ۲۰۰۷ در فهرست میراث جهانی ثبت شد. موقعیت ساحلی، سکوی پایه و سقف‌های شاخص آن، تصویری به‌یادماندنی در منظر شهر ایجاد کرده‌اند.
کانسپت طراحی تالار اپرای سیدنی
معمار در این طراحی قصد داشته تا تلفیقی از موج های دریا و بادبان های کشتی را به یاد آورد. نزدیک بودن این تالار به دریا موجب شده تا طراح بخواهد بنا با دریا ترکیب شود و عضوی جدا از سایت نباشد. همچنین یکی دیگر از امتیازات مثبت برای این طراحی خط آسمان آن است. در فضایی که تمام ساختمان به صورت واحد و در کنار دریا بدون مزاحمت قابل دید است طراحی این بنا به صورت شاهکار بوده است.
خانه اپرای سیدنی دارای سالن های متعدد برای تمرین نمایش، سالن های اصلی برای اجرا و رستوران های لوکس و مراکز تجاری می باشد.
در طراحی داخلی و پوسته ی خارجی این بنا از عنصر ریتم و تکرار استفاده شده است. تکرار پوسته های بیرونی و تکرار خطوط درونی هر دو در طراحی این بنا به چشم میخورد.
پوسته‌های سقف با کاشی‌های سرامیکی ساخته‌شده در سوئد پوشانده شده‌اند، نه قطعات گرانیت. هماهنگی هندسهٔ سقف، سازهٔ بتنی، پوشش و جداره‌های شیشه‌ای از نکات اصلی اجرای بناست. توضیح رسمی هندسه و کاشی‌های سقف این رابطه را روشن‌تر میکند.
از این سه بنا چه می‌توان آموخت؟
در تاج محل، نظم محوری و تناسبات اهمیت دارند؛ در مرکز حیدر علی اف، پیوستگی زمین و حجم؛ و در اپرای سیدنی، رابطهٔ سازه و پوسته با بندر. مطالعهٔ این آثار زمانی مفید است که به منطق شکل‌گیری آنها توجه کنیم، نه آنکه فرمشان را بدون توجه به سایت و کاربری تکرار کنیم.
برای مقایسه، سه پرسش مطرح کنید: بنا چگونه به محیط پاسخ می‌دهد، مسیر ورود و حرکت چگونه تعریف می‌شود و جزئیات اجرایی چگونه ایدهٔ اولیه را ممکن می‌کنند؟ عکس بیرونی نقطهٔ شروع بررسی است؛ پلان، مقطع و اطلاعات معتبر پروژه تحلیل را کامل می‌کنند.